Żywienie szczurów.

 

Szczury, podobnie jak ludzie, są zwierzętami wszystkożernymi. W naturze żywią się wszystkim co znajdą, zdążają się też u nich przypadki drapieżnictwa. Oznacza to, że ich układ pokarmowy nie jest wyspecjalizowany do przyjmowania konkretnego rodzaju pożywienia, w związku z tym mogą zjadać i trawić pokarmy pochodzenia zarówno roślinnego, jak i zwierzęcego. Nie oznacza to jednak, że nie mają konkretnych potrzeb żywieniowych, ani tego, że można podać szczurowi wszystko, co znajdziemy na sklepowej półce – istnieją bowiem pokarmy, które mogą poważnie zaszkodzić naszym podopiecznym.

 

Co to znaczy dobra dieta?

Dobra dieta musi być przede wszystkim zbilansowana, to znaczy taka, która dostarczy szczurowi wszystkich niezbędnych składników, których będzie potrzebował do prawidłowego funkcjonowania i utrzymania dobrego zdrowia. Często można usłyszeć, że szczura należy karmić różnorodnie – i jest to prawdą. Szczury, podobnie jak i ludzie potrzebują różnorodności, a zaspokojenie tej potrzeby jest niezbędne by ogonek odczuwał pełną satysfakcję z warunków, jakie mu oferujemy. Chciałabym jednak zaznaczyć, że karmienie zwierzaka różnorodnie wcale nie musi oznaczać dobrze, podobnie jak brak różnorodności nie znaczy, że szczur będzie źle odżywiony. Sama różnorodność pokarmów nie zapewni odpowiedniego zbilansowania diety i jeśli będziemy podawać pokarmy nierozważnie możemy doprowadzić do niedoborów lub nadmiaru określonych substancji w organizmie, co z kolei może mieć niekorzystny wpływ na zdrowie i rozwój naszego zwierzaka. Z kolei szczur karmiony w sposób mało różnorodny, ale za to zbilansowany, może nie będzie odczuwał radości z jedzenia, ale nie będą mu zagrażały negatywne skutki zdrowotne kiepsko dobranej diety.

 

Czym karmić?

Podstawę diety powinna stanowić pełnoporcjowa sucha karma. Najlepszym wyborem będzie dobrej jakości granulat dla szczurów. Mieszanki ziaren mogą być dobrze zbilansowane, ale jeśli nasz zwierzak nie zje wszystkiego, co ma w miseczce, nie przyswoi wszystkich niezbędnych składników. Niestety, szczury zjadające wszystkie składniki mieszanek to rzadkość. Ogonki bardzo często wybrzydzają i wybierają z mieszanek ulubione ziarenka, zostawiając lub zakopując w ściółce całą resztę. Przy większym stadzie szczury, które jedzą pierwsze wyjedzą najsmaczniejsze kąski, a te które podejdą do miski trochę później, nie będą już miały wyboru. Karmienie granulatem pozwala uniknąć tego problemu – w każdej granulce są wszystkie niezbędne składniki odżywcze w odpowiednich proporcjach i szczur nie ma możliwości wybrzydzania. :)

Szczury w naszej hodowli są karmione paszą laboratoryjną i bardzo polecamy tą metodę. Dlaczego? Karma dla zwierząt laboratoryjnych musi być najwyższej jakości. Nie może być barwiona, ani nie zawiera chemicznych dodatków i polepszaczy smaku. Musi być dobrze zbilansowana, nie może wywoływać złego samopoczucia, przyczyniać się powstawania nowotworów, ani w żaden negatywny sposób wpływać na stan zdrowia zwierząt. Nie może bowiem zaburzyć przebiegu badań, a niewłaściwie dobrane proporcje składników odżywczych lub szkodliwe substancje w niej zawarte mogłyby wpłynąć na wyniki. Wytwórcy pasz laboratoryjnych muszą zastosować się do restrykcyjnych przepisów odnoszących się do składu i jakości ich paszy, a każda partia jest szczegółowo badana. Jedyną wadą tego pokarmu jest jego niewielka dostępność i stosunkowo krótki termin przydatności do spożycia.

Wiele karm, które można zakupić w sklepach zoologicznych jest wątpliwej jakości. Nie wszystko, co zostało opisane jako karma dla szczurów, rzeczywiście do żywienia szczurów się nadaje, a w skrajnych przypadkach może być dla nich szkodliwe. Firmy produkujące ogólnodostępne karmy dla zwierząt nie muszą spełnić żadnych norm, nikt nie da też gwarancji, że karma rzeczywiście dostosowana jest do potrzeb żywieniowych szczurów, że zawiera dokładnie to, co napisane jest w składzie, ani że do jej wytworzenia użyto tylko składników najlepszej jakości. Często w ich składzie znajdują szkodliwe dodatki i konserwanty, a składniki, z których się ją produkuje mogą zawierać grzyby i pleśnie.  Nie jest też pewne, czy była przechowywana w odpowiednich warunkach. Dlatego, jeśli chcesz zdecydować się na pokarm ze sklepu, upewnij się, że wybierasz produkt sprawdzonej firmy i najwyższej jakości. Firmy, na których ofertę warto zwrócić uwagę to np. Versele Laga i Beahpar.

 

Potrzeby żywieniowe nie zawsze są takie same!

Warto pamiętać, że potrzeby żywieniowe szczurów nie są takie same przez cały okres ich życia. Obok wieku, na zapotrzebowanie żywieniowe szczura wpływ ma też jego płeć, cechy indywidualne, stan zdrowia, kondycja, poziom aktywności a nawet temperatura otoczenia. Nie bez znaczenia jest też fakt, czy szczur ma być wykorzystywany w hodowli, czy nie. Pamiętaj, że zbyt kaloryczna dieta może doprowadzić do otyłości, ale zbyt mała ilość kalorii również ma bardzo negatywny wpływ na zdrowie!

Różne szczepy szczurów laboratoryjnych, od których przecież wywodzą się nasi domowi pupile, mają różne tempo rozwoju i zdolności reprodukcyjne. Poszczególne szczepy mają też znacznie różniące się potrzeby żywieniowe. Nasze zwierzaki są mieszankami różnych szczepów, a często także dzikich szczurów, nie są ujednolicone genetycznie jak te z laboratorium. Z tego powodu bardzo trudne jest podanie uniwersalnych wartości odpowiednich dla każdego szczura. Podane poniżej informacje są uśrednione i odpowiednie dla większości szczurów, jednak nie muszą się sprawdzić w przypadku każdego osobnika!

W większości przypadków płeć piękna większość swej końcowej masy ciała osiągają w wieku 6-8 miesięcy, natomiast samce w wieku 8-12 miesięcy. Najintensywniejszy rozwój szczurów przypada na pierwsze 3-4 miesiące życia i właśnie w tym okresie należy najbardziej zadbać o szczególnie wartościową dietę.

Zapotrzebowanie na energię u samic w ciąży wzrasta stopniowo w czasie jej rozwoju, by na kilka dni przed porodem osiągnąć nawet 240% wcześniejszego zapotrzebowania. W tym okresie ważne jest zapewnienie przyszłej mamie pokarmu bogatego w białko i tłuszcze. Ograniczenie diety samicy w ciąży może skutkować tym, że młode szczurki będą słabsze, gorzej rozwinięte, niewielkie i będą miały źle uformowany szkielet. Kluczowy wpływ na rozwój płodów ma białko zawarte w pokarmie.

Produkcja mleka i karmienie osesków jest dla samicy sporym obciążeniem, więc również w tym okresie ważne jest zapewnienie matce wartościowej i nieograniczonej diety. Samice karmiące zużywają zazwyczaj od dwóch do czterech razy więcej energii, niż przed ciążą, a mimo to często zdarza się, że w okresie, w którym maluchy ssą najwięcej samice osiągają ujemny bilans energetyczny – ich organizm zużywa więcej energii, niż dostaje.

Młode szczurki nadal karmione mlekiem matki potrzebują minimum 28% białka w pożywieniu. Z wiekiem, poczynając od momentu odstawienia, zapotrzebowanie na ten składnik stopniowo maleje. Szczury w okresie rozwoju, po odstawieniu od matki, aby prawidłowo się rozwijać potrzebują minimum 18-25% surowego białka w paszy, przy czym dla osiągnięcia pełnego wzrostu i tempa rozwoju niezbędne jest minimum 23%.

Absolutne minimum niezbędne do przetrwania w pełni dorosłego szczura to 5% idealnego, łatwo przyswajalnego białka, co przekłada się na minimum 7% surowego białka w karmie. Nie jest to w żadnym wypadku wartość optymalna, a w niektórych przepadkach może być wręcz zbyt niska, aby szczur mógł funkcjonować bez ubytku na zdrowiu! Wartości te odnoszą się do ściśle monitorowanych diet laboratoryjnych, więc lepiej nie oscylować wokół nich u naszych szczurów domowych. W większości przypadków odpowiednią ilością surowego białka w karmie dla w pełni rozwiniętego szczura będzie 14-18%, choć przy dietach niskobiałkowych wartości te mogą być niższe. Dorosłe samce potrzebują mniej białka niż samice.

Zawartość tłuszczu w granicach 4-6% powinna spełniać zapotrzebowanie większości osobników, na wszystkich etapach rozwoju.

 

Dodatki i smakołyki.

Ponieważ ważne jest zapewnienie szczurowi urozmaiceń podstawowej diety, oprócz suchej karmy dobrze jest podawać mu różnego rodzaju dodatki, które mogą stanowić do 20% diety zwierzaka. Przy podawaniu wszystkich smakołyków zachowaj umiar – co za dużo, to nie zdrowo.

Dobrze jest podawać różne owoce, warzywa, kiełki, zieleninę, zioła, rośliny strączkowe, ziarenka, nasiona i orzechy. Warto również wzbogacić dietę o produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak jogurty, maślanki, kefiry, sery, jajka wraz ze skorupkami, podroby, mięso (również takie z kością) oraz ryby. Niektóre z nich można podawać tylko po odpowiednim przyrządzeniu. Fasola, ziemniaki, karczochy, czerwona kapusta, brukselka i cebula przed podaniem powinny zostać ugotowane. Z kolei orzeszki ziemne mogą być podawane wyłącznie uprażone. Mięso i podroby można podawać zarówno ugotowane, jak i surowe. (Nie jest prawdą, że szczury, które spożywają surowe mięso robią się agresywne.) Najlepsze będą produkty drobiowe i wołowe. Jako urozmaicenie dobrze sprawdzą się też pieczywo, kasze, ryż i makarony. Szczurowi można też podać karmę dla psów, kotów czy papug.

 

Nie każde jedzenie się nadaje!

W większości przypadków przy żywieniu szczurów działa zasada, że jeśli sam nie obawiałbyś się czegoś zjeść, to prawdopodobnie możesz podać to również swojemu ogonkowi. Zdążają się jednak wyjątki. Szczury nie potrafią wymiotować, dlatego ważne jest by zadbać, aby nie zatruły się pokarmem, który im podajemy. Są rodzaje jedzenia, których nie można podawać szczurom absolutnie nigdy!

Zakazane pokarmy to na przykład:

- Soki i skórki z cytrusów. W olejku cytrusów znajduje się d-limonen, który jest niebezpieczny dla samców szczurów. Przedostaje się do soków cytrusowych w wyniku wyciskania. D-limonen wiąże się z białkiem występującym tylko u męskiej części szczurzej populacji (samicom można podawać go bez obaw), wywołując uszkodzenia i nowotwory nerek. Mniejsze ilości D-limonenu wykryto również w mango, nektarynkach, brzoskwiniach, gałce muszkatołowej i czarnym pieprzu, więc lepiej uważać też na te produkty. Niektóre konserwanty również mogą zawierać tą substancję. Miąższ z cytrusów nie zawiera d-limonenu i może być podawany szczurkom obu płci, jednak w przypadku samców musi zostać bardzo ostrożnie oddzielony od skórki!

- Avocado. Niedojrzały miąższ, a także skórka i pestka avocado zawierają duże stężenie toksyn. Miąższ dojrzałych owoców można podawać, jednak jest bardzo kaloryczny.

- Cynamon. Często zawiera kumarynę, która wywołuje u szczurów uszkodzenia narządów wewnętrznych.

- Zielone banany. Hamują trawienie skrobii.

- Zielone i kiełkujące ziemniaki. Zawierają duże stężenie toksyny, zwanej solaniną.  

- Surowe ziemniaki. Zawierają związki tworzące cyjanek.

- Surowe karczochy. Hamują trawienie białek.

- Surowa fasola. Surowe orzeszki ziemne. Zawierają szkodliwe substancje, które między innymi niszczą witaminę A i mogą wywoływać zlepianie się czerwonych krwinek. Orzeszki ziemne sprzedawane w sklepach zazwyczaj są prażone i w tej formie można je podawać.

- Surowa cebula. Może wywoływać niestrawność i niedokrwistość.

- Surowa czerwona kapusta i brukselka. Zawierają substancje niszczące tiaminy.

- Rabarbar. Zawiera duże ilości szczawianów.

- Gorzkie migdały. Zawierają cyjanowodór.

- Lukrecja. Może zawierać neurotoksynę.

- Mak. Może powodować uszkodzenia neurologiczne.

- Sery pleśniowe. Niektóre z nich mogą być toksyczne.

- Pestki z różnych owoców, np. jabłek i wiśni. Często zawierają substancje trujące i szkodliwe.

- Spleśniałe produkty. Pleśń z reguły jest toksyczna i często ma właściwości rakotwórcze. Jeśli jest widoczna na produkcie – nie nadaje się on w całości do spożycia. Odkrajanie spleśniałych kawałków na niewiele się zda, ponieważ niewidoczna dla ludzkiego oka grzybnia sięga często bardzo głęboko.

- Suszona kukurydza. Sama w sobie nie jest szkodliwa, ale często zdarza się, że zawiera rakotwórcze grzyby, dlatego podejdź do niej ostrożnie i podawaj tylko tą, która pochodzi z pewnych źródeł.

- Napoje gazowane. Co prawda podanie ich nie zabija, ale szczury nie mogą „odbić” gazu znajdującego się w tego typu napojach, co powoduje u nich dyskomfort i uczucie wzdęcia. Ponadto napoje tego typu nie są zdrowe, więc nie ma potrzeby „uszczęśliwiania” nimi szczura.

- Dzikie owady. Mogą przenosić pasożyty. Owady i larwy hodowlane zazwyczaj nadają się do spożycia przez szczury.

Na koniec chciałabym zaznaczyć, że powyższa lista nie wyczerpuje tematu pokarmów, które nie powinny być podawane szczurkom. W wielu przypadkach pokarmy, które są toksyczne dla ludzi, szkodzą również gryzoniom, i odwrotnie, choć znane są wyjątki. Najlepiej będzie, jeśli przed podaniem zwierzakowi jakiegoś „podejrzanego” produktu upewnisz się, czy nie istnieją badania, które wskazywałyby na  szkodliwość danego produktu dla szczurów.

Warto również dodać, że w przypadku większości, choć oczywiście nie wszystkich, produktów z powyższej listy, wspomniane negatywne skutki występują w wyniku długotrwałego podawania zwierzakowi danego produktu. Nie ma więc potrzeby wpadać w panikę, jeśli podało się kiedyś szczurowi jakiś pokarm z tej listy, choć oczywiście na przyszłość lepiej będzie tego unikać.

 

Zachowaj szczególną ostrożność przy podawaniu pokarmów:

- zawierających alkohol,

- zawierających kofeinę,

- zawierających konserwanty,

- zawierających sól,

- zawierających przyprawy,

- zawierających dużo cukru.

Niewielkie ilości tych substancji podane „od święta” nie zaszkodzą szczurowi, jednak w przypadku zwierzaka tak małego jak szczur, łatwo je przedawkować, co może doprowadzić do poważnych zatruć, a w skrajnych przypadkach nawet śmierci, dlatego, jeśli zdecydujesz się podać je szczurkowi zachowaj szczególną ostrożność!

 

Zachowaj umiar podając:

- Czekoladę. Jej niewielkie ilości nie są szkodliwe i mogą doraźnie pomóc przy problemach z oddychaniem. W większych ilościach może niekorzystnie wpływać np. na pracę serca.

- „Śmieciowe jedzenie”, np. chipsy, nachosy, smażone potrawy. Szczury, podobnie jak ludzie, zazwyczaj je uwielbiają. Nie są one jednak zdrowe i lepiej zdecydować się na inne przekąski.

- Żółty ser. Choć gryzonie w bajkach zjadają go na tony, tym prawdziwym jednak nie służy. Zawiera spore ilości złego cholesterolu.

- Słodkości. Cukier nie służy zwierzakom, ale podanie ćwiartki faworka z okazji tłustego czwartku nie powinno skrzywdzić ogonka.

- Suche pieczywo. Jest fajnym urozmaiceniem i warto je czasem podać, szczególnie to z pełnoziarnistej mąki, jednak zazwyczaj zawiera sól, cukier, często także ulepszacze i konserwanty, więc zachowaj umiar.

- Dropsy i inne przysmaki dla gryzoni. Choć są dedykowane specjalnie dla szczurów, wcale nie są dla nich dobre. Zawierają sporo tłuszczu i innych niekorzystnych składników.

- Przysmaki „z pańskiego stołu”. Zazwyczaj zawierają sól i przyprawy, więc lepiej ograniczyć ich podawanie do minimum.

- Masło orzechowe i inne produkty o podobnej konsystencji. Może powodować zadławienia, więc przed podaniem warto je np. rozcieńczyć w płynie, lub rozsmarować bardzo cienką warstwę na palcu i podać szczurowi do zlizania.

- Orzechy, pestki słonecznika i dyni, miąższ avocado. Są zdrowe i smaczne, ale tuczące. Warto je podawać, ale w nie należy przesadzić z ilością, by nie doprowadzić ogonka do otyłości.

- Tłuszcze, oleje i oliwy. Robione z niektórych roślin są zdrowe i mogą poprawić kondycję zwierzaka, więc warto czasem podać ich odrobinę. Jednak podobnie jak w punkcie powyżej, są tuczące, więc należy zachować umiar.

- Mięso i inne produkty pochodzenia zwierzęcego. Są niezbędnym elementem szczurzej diety i należy je podawać, ale z umiarem. Nadmiar białka zwierzęcego jest szkodliwy i może powodować alergię. Dobrze unikać tłustych fragmentów mięsa.

- Produkty zawierające szczawiany. Można je podawać, ale należy zachować umiar i ostrożność.

 

Co do picia?

Szczury cały czas powinny mieć dostęp do świeżej, czystej wody. Powinna być ona regularnie wymieniana, a poidło myte. Jeśli woda w Twoim kranie jest dobrej jakości możesz nalać jej bezpośrednio do poideł. Jeśli jednak masz co do tego wątpliwości, lepiej będzie zdecydować się na podawanie szczurkom wody przegotowanej lub mineralnej. Woda w poidełku powinna być codziennie wymieniana.

Oprócz wody można podawać szczurom soki owocowe, najlepiej samodzielnie wyciskane. Od czasu do czasu mogą się napić także różnych naparów ziołowych i herbatek owocowych. Sporadycznie dostać mogą odrobinę mleka dla kociąt lub sojowego, czy rzadkiego kisielu. Czasem można też podać trochę napojów mlecznych, takich jak kefir, maślanka, czy naturalny jogurt pitny. Są to jednak tylko dodatki i urozmaicania, nie zastąpią one czystej wody, która cały czas powinna być w poidle!

 

„Suplementy diety”

Jest wiele różnych suplementów, które można zastosować u szczura w razie potrzeby. Przedstawię tutaj tylko kilka z nich. W okresie obniżonej odporności, w celu jej wzmocnienia, możesz podać szczurom witaminy dla dzieci, takie jak vibowit. Nie ma jednak sensu podawać go cały czas – w odpowiednio zbilansowanej diecie powinna znajdować się odpowiednia ilość witamin, a ich przedawkowanie potrafi nieść za sobą równie niekorzystne skutki, co niedobór. Dobrze sprawdzi się też tran, który równocześnie może poprawić kondycję sierści. Do leczenia lekkiego przeziębienia, możesz zastosować echinaceę. Ocet jabłkowy, dodany do poidła, wzmocni odporność, poprawi kondycję sierści, pomoże oczyścić jelita i odtruć szczurzy organizm, a także zniwelować brzydkie zapachy.

Pamiętaj jednak, żeby nie przesadzić z tego typu dodatkami!

 

Warto wiedzieć…

Szczurze zęby rosną przez całe życie. Nie jest jednak prawdą, że aby je ścierać, szczury muszą spożywać twarde pokarmy. Zdrowe zwierzęta „szurają” zębami i w ten sposób same regulują ich długość. Tylko w przypadku poważnej wady zgryzu konieczne może być przycinanie zębów lub stosowanie dodatkowych narzędzi, aby pomóc szczurowi utrzymać odpowiedni stan uzębienia.

Szczurze organizmy same produkują sobie witaminę C, co oznacza, że nie muszą pobierać jej z pokarmów. Dodatkowe dawki tej witaminy warto podawać tylko w okresie obniżonej odporności.

Ponieważ zwierzęta te nie są typowymi roślinożercami nie są im potrzebne dodatkowe źródła soli, np. lizawki. Przy dobrze dobranej diecie nie potrzebują też żadnych kostek mineralnych.

Ze względu na budowę układu pokarmowego szczury nie mogą wymiotować, czkać ani bekać. Dzięki temu nie jest konieczne głodzenie ich przed różnego rodzaju zabiegami (wyjątek mogą stanowić te, które dotyczą bezpośrednio układu pokarmowego). Ta cecha sprawia jednak, że są bardziej podatne na zatrucia pokarmowe.

Wybierając pokarm zwróć uwagę na skład. Dobrym wyborem będzie karma, która zawiera jako jeden z głównych składników śrutę sojową. Składnik ten pomaga zapobiegać nowotworom sutka u samic, a do tego jest zdrowszy, niż często stosowana kukurydza pastewna.

Kukurydza jest bardzo często jednym z podstawowych składników pokarmów dla gryzoni, tymczasem jej zawartość w karmie dla szczurów powinna być ograniczona do minimum. Dotyczy to również tej, która jest zawarta w składzie gotowych pokarmów dla zwierząt. Grzyby produkujące mykotoksyny to typowe zanieczyszczenia ziaren kukurydzy. Najpopularniejsze z nich to znane substancje rakotwórcze. Szczury są szczególnie wrażliwe na ich działanie.

 

Podsumowując.

Mam nadzieję, że informacje tu zawarte okażą się przydatne. Dołożyłam wszelkich starań, aby wiedza tu zawarta była rzetelna, a jednocześnie prosto i przejrzyście przedstawiona. Chciałabym jednak zaznaczyć, że nie jest kompletne kompendium wiedzy o żywieniu szczurów, a jedynie podstawowe informacje, które powinien posiąść każdy właściciel tych zwierząt.

 

Treść artykułu stanowi moją własność. Obowiązuje zakaz kopiowania i rozpowszechniania bez zgody autora.

 

Copyright © 2013 Wonderland rattery, Olga Szymak. Kopiowanie treści bez zgody autora zabronione!